عنوان مقاله: 

تبیین اهمیت­ها، الزامات، زمینه­ها، موانع و محدودیت­های عدالت گستری در مناطق روستایی ایران

پیش درآمد:

در پی فراخوان و دعوتنامه رسمی از طرف دبیرخانه دومین نشست اندیشه های راهبردی در جمهوری اسلامی با محوریت موضوع عدالت، (این نشست در تاریخ سه‌شنبه 27/2/1390  و با هم اندیشی و تبادل نظر رهبر معظم انقلاب و ده ها نفر از اندیشمندان، متفکران، استادان و محققان دانشگاهی و حوزوی برگزار و حقیر نیز شرف حضور در آن را یافتم) مبنی بر نگارش خلاصه دیدگاه ها و نقطه نظرات خود پیرامون محور های مورد نظر نشست فوق، اینجانب با کمال افتخار و خرسندی، و بر حسب تکلیف و وظیفه دینی و علمی خود، با دقت و وسواس تمام اقدام به تهیه و تدوین  دو متن سخنرانی تخصصی کرده و در موعد مقرر به دبیرخانه نشست ارسال کردم. متن مقاله ای را که پیش رو دارید، یکی از دو متن ارسالی اینجانب به دبیرخانه دومین نشست اندیشه های راهبردی در جمهوری اسلامی با محوریت موضوع عدالت می باشد، که قرار بود در قالب سخنرانی در محضر مقام معظم رهبری ارائه شود که به علت ضیق وقت و طولانی شدن پرسش و پاسخ مقالات این امر میسر نشد. با این وجود با کمال مسرت متن فوق به عنوان یکی از 36 مقاله برگزیده نشست، در مجموعه مقالات دومین نشست اندیشه های راهبردی در جمهوری اسلامی با محوریت موضوع عدالت به چاپ رسیده است. اینک فرصت را مغتنم شمرده و متن مقاله فوق را تقدیم علاقمندان می نمایم.

 چکیده:

مطالعات متعدد حکایت از وجود انواع نابرابری­ها در درون مناطق روستایی و نیز بین این مناطق و سایر مناطق دارد. قاعدتاً از جمله اهداف مهم مدنظر در الگوی اسلامی- ایرانی پیشرفت، کاهش این نابرابری­ها و تحقق بخشیدن به ایده ((عدالت و پیشرفت)) در کل کشور و از جمله در مناطق روستایی می­باشد. بر این اساس، مقوله عدالت گستری که قاعدتاً درصدد محو و یا حداقل کاهش این نابرابری ها ست، ضرورت و چند و چون و کم و کیف و نیز راه کارهای اجرایی این سیاست،  به عنوان یک جریان اندیشه ای هم راستا با آرمان های دینی و نظام مقدس جمهوری اسلامی موضوعیت می یابد. در این میان یک گام اساسی،  شناسایی زمینه­ها، موانع­ و محدودیت­های تحقق این آرمان درکل کشور بویژه در مناطق روستایی می­باشد که محور این مقال را تشکیل می دهد.

واژه­های کلیدی: عدالت گستری، مناطق روستایی، زمینه­ها، موانع و محدودیت­ها.

  مقدمه: 

این باور به وضوح به اثبات رسیده است، که توسعه بدون عدالت امکان پذیر نیست و چنین توسعه­ای اگرهم در کوتاه مدت حاصل شود، در درازمدت خسارت­های جبران ناپذیری را تحمیل خواهدکرد. از این رو مقوله عدالت گستری در عرصه­های عملی و نظری به دغدغه عمومی بشریت امروز تبدیل شده است(1). از این رو تحقق عدالت اقتصادی – اجتماعی، هدف اساسی دولت­های اسلامی به حساب آمده و به عنوان شاخص فعالیت­های جامعه اسلامی به شمار می­رود(2). شناخت نابرابری­ها و بی تعادلی­ها در چارچوب محدوده های جغرافیایی مختلف (شهرو روستا) و در نتیجه پی بردن به اختلافات و تفاوت های موجود و سیاستگذاری در جهت رفع و کاهش نابرابری­ها از وظایف اساسی متولیان توسعه مناطق به شمار می­آید(3). ازجمله مناطقی که همواره با بی عدالتی و نابرابری­ها مواجه بوده و با گذشت زمان این نابرابری ها و بی عدالتی ها رنگ و شکل خود را عوض نموده­اند، مناطق روستایی ایران می­باشد. واقعیت این است که روستاییان از قشرهای زحمتکش جامعه بوده و با فعالیت در بخش کشاورزی، دامپروری وغیره همواره در راه استقلال ملی تلاش نموده­اند. در عین حال مطالعه سیر تاریخ و تحولات  اوضاع و احوال مناطق روستایی بیانگروجود انواع بی عدالتی ها و نابرابری ها مرتبط با این مناطق می­باشد. به طور کلی نابرابری های موجود در مناطق روستایی را می توان به دو دسته تقسیم کرد: نابرابری در درون جامعه روستایی و نابراری در بین مناطق روستایی و شهرها. از جمله نابرابری­های درون جامعه می توان به تفاوت درفرصت­های زندگی که شامل تفاوت درآمدی، تفاوت در آموزش، تفاوت در امید به زندگی و تفاوت­های جنسیتی اشاره نمود. شاید بتوان گفت تفاوت بین شهر و روستا که غالباً ناشی از سطوح متفاوت توسعه یافتگی است، در اثر بی توجهی به روستاها و تمرکز منابع و امکانات در شهرها ایجاد شده است.  بدون شک این مسئله منجر به بروز انواع نابرابری بین مناطق شهری و روستایی شده است.  بر این اساس، مقوله عدالت گستری که قاعدتاً درصدد محو و یا حداقل کاهش این نابرابری ها ست، ضرورت و چند و چون و کم و کیف و نیز راه کارهای اجرایی این سیاست،  به عنوان یک جریان اندیشه ای هم راستا با آرمان های دینی و نظام مقدس جمهوری اسلامی موضوعیت می یابد.

پیش درآمد:

به دنبال برگزاری اولين نشست انديشه‌هاي راهبردي در جمهوری اسلامی، که در تاریخ  10 آذر ماه سال گذشته و با موضوع «مباني، ويژگي‌ها و ابعاد الگوي اسلامي – ايراني پيشرفت»  و به ميزباني رهبر معظم انقلاب برگزار شد،  دومین نشست اندیشه های راهبردی در جمهوری اسلامی با محوریت موضوع عدالت، که حقیر نیز شرف حضور در آن را یافتم در تاریخ سه‌شنبه 27/2/1390  و با هم اندیشی و تبادل نظر رهبر معظم انقلاب و دهها نفر از اندیشمندان، متفکران، استادان و محققان دانشگاهی و حوزوی برگزار شد. نظر به اهمیت این نشت علمی ونیز ضرورت تبیین مباحث مهم مطرح شده در این نشست و در پی تقاضای بسیاری از دوستان و همشهریان ارجمند بر آن شدم تا گزارش مختصری از آن تهیه و تقدیم نمایم.  

  1)- اهداف نشست: 

 به طور کلی هدف اصلی نشست ایجاد محیط تضارب آزادی آرای تخصصی و راهبردی به منظور تبیین ابعاد و جنبه های نظری و عملی تحقق عدالت در کشور و کمک به ایجاد گفتمان علمی و کاربردی و تصمیم سازی نسبت به این موضوع عنوان شده است. بر این اساس كشف يك نظريه‌ى ناب اسلامى متقن و جمع‌بندى شده‌اى در باب عدالت هدف مبنایی این نشست مد نظر بود که در بیانات مقام معظم رهبری نیز تلویحاً بیان گردید.